Bisedimet klimatike të OKB-së dështojnë të sigurojnë premtime të reja për karburantet fosile

Pas debateve të ashpra, samiti klimatik i OKB-së COP30 në Belém të Brazilit ka përfunduar me një marrëveshje që nuk përmban asnjë referencë të drejtpërdrejtë ndaj karburanteve fosile që po e ngrohin planetin, raporton BBC.

Ky është një përfundim zhgënjyes për mbi 80 vende, përfshirë Britaninë dhe BE-në, të cilat donin që takimi të angazhonte botën që të ndalonte përdorimin e naftës, qymyrit dhe gazit me një ritëm më të shpejtë.

Por vendet prodhuese të naftës mbajtën qëndrimin se atyre duhet t’u lejohet të shfrytëzojnë burimet e tyre fosile për të rritur ekonomitë e tyre.

Takimi u zhvillua teksa OKB-ja thotë se ka frikë se përpjekjet globale për të kufizuar rritjen e temperaturës globale në 1.5°C mbi nivelet para-industriale kanë dështuar.

Një përfaqësuese e Kolumbisë kritikoi me zemërim presidencën e COP-it për moslejimin e vendeve të kundërshtonin marrëveshjen në takimin final të së shtunës, të njohur si seancë plenare.

“Kolumbia beson se kemi prova të mjaftueshme shkencore që thonë se më shumë se 75% e emetimeve globale të gazeve serrë vijnë nga karburantet fosile”- tha për BBC News Daniela Durán González, delegate klimatike e Kolumbisë.

“Prandaj ne besojmë se ka ardhur koha që Konventa për Ndryshimet Klimatike të fillojë të flasë për këtë realitet”- shtoi ajo.

Marrëveshja finale, e quajtur “Mutirão”, u bën thirrje vendeve që “vullnetarisht” të përshpejtojnë veprimet e tyre për të ulur përdorimin e karburanteve fosile.

Për herë të parë, SHBA nuk dërgoi delegacion, pasi presidenti Donald Trump tha se vendi do të largohet nga marrëveshja historike e Parisit e vitit 2015, që angazhoi vendet të veprojnë kundër ndryshimeve klimatike. Ai e ka quajtur ndryshimin klimatik “një mashtrim”.

Negociatorja veterane dhe ish-emisarja klimatike e Gjermanisë, Jennifer Morgan, i tha BBC-së se mungesa e SHBA-së ishte një “vrimë” në negociata. Shpesh SHBA ka mbështetur blloqe si BE dhe Britania.

“Në një negociatë 12-orëshe gjatë natës, kur ke vende prodhuese të naftës që ushtrojnë presion të ashpër, të mos kesh dikë që ta kundërshtojë këtë, padyshim që ishte e vështirë”- tha ajo.

Por për shumë vende, fakti që bisedimet nuk u shembën dhe nuk u tërhoqën nga marrëveshjet e mëparshme klimatike është një lehtësim.

Ambasadorja klimatike e Antigua dhe Barbuda, Ruleta Thomas, komentoi: “Ne jemi të lumtur që ka një proces që vazhdon të funksionojë […] ku çdo vend mund të dëgjohet.”

Në takimin final, një përfaqësues i Arabisë Saudite tha: “Çdo shtet duhet të lejohet të ndërtojë rrugën e vet, bazuar në rrethanat dhe ekonomitë e tij.”

Ashtu si shumë vende të tjera të mëdha prodhuese të naftës, Arabia Saudite ka argumentuar se duhet të lejohet të shfrytëzojë rezervat e saj fosile ashtu siç kanë bërë vende të tjera në të kaluarën.

Dy javët e bisedimeve kanë qenë herë pas here kaotike. Tualetet mbetën pa ujë, stuhi të rrëmbyeshme përmbytën ambientet, dhe delegatët u përballën me temperatura të larta dhe lagështi të rëndë.

Rreth 50,000 delegatë të regjistruar të COP-it u evakuuan dy herë. Një grup prej rreth 150 protestuesish u futën në ambientin e samitit, duke thyer vijat e sigurisë dhe duke mbajtur pankarta me mbishkrimin “pyjet tona nuk janë për shitje”.

Të enjten, më 20.11.2025, shpërtheu një zjarr i madh, duke djegur çatinë dhe duke detyruar pjesëmarrësit të nxitojnë jashtë.

Presidenti brazilian, Luiz Inácio Lula da Silva, zgjodhi qytetin Belém për të tërhequr vëmendjen botërore tek pylli i Amazonës dhe për të sjellë një fluks financimi në qytet.

Megjithë dëshirën e tij për një marrëveshje më ambicioze për karburantet fosile, Brazili u kritikua për planet e tij për të shpëtuar naftë në grykëderdhjen e Amazonës.

Sipas një analize të ndarë me BBC nga organizata Global Witness, prodhimi detar i naftës dhe gazit i Brazilit pritet të rritet deri në fillim të viteve 2030.

Vendet pjesëmarrëse kanë interesa të ndryshme, varësisht nga rrethanat kombëtare dhe sa të ekspozuara janë ndaj efekteve të ndryshimeve klimatike. Disa vende u shprehën të kënaqura me rezultatet.

India e vlerësoi marrëveshjen, duke e quajtur “domethënëse”. Një grup që përfaqëson 39 shtete ishullore të vogla dhe vende bregdetare të ulëta e quajti atë “të papërsosur” por gjithsesi një hap drejt “përparimit”.

Vendet më të varfra dolën me një premtim për më shumë financim klimatik për t’i ndihmuar ato të përshtaten me efektet e ndryshimeve klimatike.

“Ka lëvizur gjilpërën. Ka një njohje më të qartë se ata me përgjegjësi historike [vendet që kanë emetuar më shumë gazra ngrohëse në të kaluarën] kanë detyrime specifike për financimin e klimës”- tha ministri i Mjedisit dhe Ndryshimeve Klimatike të Sierra Leones, Jiwoh Abdulai.

Por është një fund i hidhur për mbi 80 vende që negociuan gjithë natën për të ruajtur gjuhën më të fortë kundër karburanteve fosile në marrëveshje.

Sekretari britanik për Energjinë dhe Ndryshimet Klimatike, Ed Miliband, insistoi se takimi është një “hap përpara”.

“Do të kisha preferuar një marrëveshje më ambicioze”- tha ai.

“Ne nuk do ta fshehim faktin se do të kishim preferuar të kishim më shumë, të kishim më shumë ambicie në çdo gjë”- tha për gazetarët komisioneri i klimës i BE-së, Wopke Hoekstra.

Me pemë të dendura, cicërima zogjsh dhe lagështi të rëndë, ishte e vështirë të shmangej sfondi amazonian i bisedimeve.

Brazili nisi samitin me një fond të ri të quajtur “Tropical Forests Forever Facility” që do t’u paguante vendeve për të mbrojtur pyjet tropikale. Deri në fund të takimit, ai mblodhi të paktën 6.5 miliardë dollarë nga qeveritë, megjithëse Britania ende nuk ka kontribuar.

Mbi 90 vende mbështetën thirrjen për një plan global veprimi kundër shpyllëzimit, ose një “roadmap”.